Hành Trình Từ “Trắng Tay” Đến Đế Chế Công Nghệ: Những Bài Học Xương Máu Của Chủ Tịch Trương Gia Bình

Chủ tịch FPT Trương Gia Bình luôn được biết đến là một vị đại gia công nghệ đặc biệt, mang trong mình khí chất và lòng tự tôn của “một người Việt không biết cúi đầu”. Câu chuyện về những ngày đầu gian khó của ông là nguồn cảm hứng lớn lao cho nhiều thế hệ.

1. Nước mắt ngày trở về và lời thề “hưng thịnh quốc gia” Năm 1985, nhà khoa học trẻ Trương Gia Bình (29 tuổi) trở về nước sau 12 năm học tập tại Liên Xô. Mang theo ấp ủ và hoài bão lớn, nhưng hành trang của ông khi ấy cũng giống như bao người lao động khác, lỉnh kỉnh đủ thứ đồ đạc từ dây mayso, nồi áp suất đến bàn là. Bước xuống sân bay Nội Bài vắng vẻ, bế cô con gái nhỏ trên tay và nhìn đàn bò gặm cỏ bên đường băng, ông đã không kìm được những giọt nước mắt.

Khát vọng vươn lên của ông càng thêm cháy bỏng khi chứng kiến những người Việt ở nước ngoài bị phân biệt đối xử. Lối hành xử thô bạo của một nhân viên an ninh nước sở tại với cuốn hộ chiếu Việt Nam của người bạn nghiên cứu sinh đã tạo nên một nỗi đau sâu sắc, nung nấu trong ông quyết tâm phải đưa nước Việt Nam thoát nghèo. Đó là lý do ngay từ ngày đầu thành lập, FPT đã mang sứ mệnh lớn lao: “góp phần hưng thịnh quốc gia”.

2. Nuôi dưỡng hoài bão từ những bộ óc vĩ đại Vào đầu thập niên 70, Trương Gia Bình là một trong 100 học sinh xuất sắc của miền Bắc được Đại học Kỹ thuật Quân sự lựa chọn khắt khe để đào tạo trước khi sang Liên Xô. Dù đất nước muôn vàn khó khăn, họ vẫn được ưu đãi đầy đủ cơm ăn, áo ấm. Tại đây, ông được truyền cảm hứng từ những nhà khoa học kiệt xuất của Việt Nam như GS Nguyễn Văn Hiệu, GS Vũ Đình Cự, GS Hoàng Xuân Sính. Chính những người thầy này đã gieo mầm về tình yêu, trách nhiệm với Tổ quốc và sứ mệnh “gia tốc kinh tế đất nước”.

3. Khởi nghiệp bằng xoong nồi và “tinh thần không cúi đầu”

• Trở về làm việc tại Viện Cơ học, ông Bình phải đối mặt với mức lạm phát 3 con số, đồng lương ít ỏi (khoảng 5 USD) chỉ đủ sống một tuần. Lời cầu cứu của người bạn không đủ tiền nuôi vợ con đã thôi thúc ông phải làm điều gì đó.
• Ngày 13/09/1988, ông cùng 13 nhà khoa học thành lập Công ty Công nghệ Thực phẩm FPT (tiền thân của Tập đoàn FPT ngày nay) theo gợi ý của GS Vũ Đình Cự.
• Vốn liếng duy nhất của họ lúc bấy giờ là trái tim, khối óc và cốt cách của một dân tộc bất khuất.
• Để công ty sống sót, ông Bình gom bán các đồ dùng mang về từ nước ngoài mua vàng, sau đó bán vàng hàng tháng để trả lương cho anh em.
• Trụ sở đầu tiên chỉ là một gian phòng nhỏ tại 30 Hoàng Diệu do Đại tướng Võ Nguyên Giáp ưu ái cấp cho, với một chiếc máy tính làm chỗ làm việc. Tại đó, những người khốn khó vừa học, vừa làm, vừa đạp xe đi bộ vượt qua những ngày gian khổ nhất.

4. Hai bản hợp đồng lịch sử và cú chuyển mình công nghệ Nhận thấy khoa học mang tính nghiên cứu còn máy tính là công nghệ có thể sinh lời, nhóm quyết định chuyển hướng sang máy tính.

• Hợp đồng đầu tiên: Xây dựng hệ thống điều hòa cho Nhà máy thuốc lá Thanh Hóa. Giá trị hợp đồng lên tới 10,5 triệu VNĐ, một con số trong mơ khi lương nhân viên bấy giờ chỉ khoảng 100 nghìn VNĐ/tháng.
• Hợp đồng kỷ lục: Nhờ thời gian từng làm việc ở Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô, ông phát hiện tổ chức này chưa có máy tính cá nhân. Sự nhạy bén này đã mang về cho FPT bản hợp đồng trị giá 16 triệu USD (tương đương 10,5 triệu rúp chuyển nhượng thời bấy giờ).
• Từ thành công đó, FPT trở thành đối tác của hãng máy tính Olivetti. Năm 1990, công ty đổi tên thành Công ty Phát triển Đầu tư Công nghệ (FPT).

5. Bài học xương máu: Tình đồng đội và tinh thần không ngừng học hỏi Ông Trương Gia Bình đúc kết thành công của những người sáng lập FPT hội tụ ở tinh thần “không biết sợ” cùng hai yếu tố nòng cốt:

• Tinh thần đồng đội: Giữa thời buổi khó khăn ai cũng lo tự thân vận động, 13 con người ở FPT đã quyết định trở thành đồng đội san sẻ mọi gánh nặng, cùng nhau làm nên những điều to lớn vì sự hưng thịnh của quốc gia.
• Không ngừng học hỏi: Trong thời kỳ đầu, họ mua sách về tự đọc rồi giảng lại cho nhau. Đặc biệt, ông Bình từng mang cuốn Mini MBA mua tại Đại học Harvard về biến thành “sách giáo khoa” cho toàn nhân viên. Bất kỳ ai muốn gia nhập FPT khi đó đều phải luân chuyển qua tất cả các phòng ban và vượt qua bài sát hạch gắt gao. Đến năm 1995, ông đã đóng góp trực tiếp vào việc thành lập Khoa Quản trị để nâng cao nghiệp vụ kinh doanh.

Câu chuyện về những ngày tháng “trắng tay” của Chủ tịch Trương Gia Bình là minh chứng sống động cho ý chí vươn lên không ngừng nghỉ, nơi tình yêu nước hòa quyện cùng trí tuệ và sự đoàn kết vững vàng.